Bankomaty

Współrzędne: 49°49'23" N 19°02'53" E49.8230556 19.0480556 (Bielsko-Biała)

Bielsko-Biała (niem. Bielitz-Biala, czes. Bílsko-Bělá) – miasto na prawach powiatu w Polsce południowej, w województwie śląskim, na Pogórzu Śląskim, u stóp Beskidu Małego i Beskidu Śląskiego, nad rzeką Białą. Jest stolicą powiatu bielskiego, Euroregionu Beskidy, diecezji bielsko-żywieckiej kościoła rzymskokatolickiego i diecezji cieszyńskiej kościoła ewangelicko-augsburskiego, a także głównym miastem aglomeracji bielskiej.

Bielsko-Biała formalnie powstało 1 stycznia 1951 r. z połączenia położonego na Śląsku Cieszyńskim Bielska, o którym pierwsza wzmianka pochodzi z 1312 r. oraz małopolskiej Białej założonej w końcu XVI w. W latach 1975-1998 miasto było stolicą województwa bielskiego.

Bielsko-Biała pełni funkcję głównego ośrodka administracyjnego, przemysłowego, handlowo-usługowego, akademickiego, kulturalnego i turystycznego regionu zwanego potocznie Podbeskidziem. Jest jednym z najlepiej rozwiniętych gospodarczo miast Polski (m.in. 4,7 % bezrobocia [1]). Stanowi także ważny w skali kraju węzeł drogowy i kolejowy. Miasto jest członkiem Związku Miast Polskich.

Według danych z 31 grudnia 2007, Bielsko-Biała miało 175 690 mieszkańców (22 miejsce w Polsce). Powierzchnia miasta wynosi 124,51 km² (18 miejsce w Polsce).

Bielsko-Biała znajduje się w południowej części województwa śląskiego, na pograniczu historycznych regionów: Śląska Cieszyńskiego (dzielnice lewobrzeżne) i Małopolski, a ściślej ziemi krakowskiej (dzielnice prawobrzeżne).

Większa część Bielska-Białej leży na Pogórzu Śląskim, które jest częścią makroregionu Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Teren miasta wchodzi w skład Działu Bielskiego i Działu Pisarzowickiego – mikroregionów Pogórza Śląskiego [2]. W granicach administracyjnych Bielska-Białej (w dzielnicach południowych [3]) znajdują się także masywy górskie Beskidu Małego i Beskidu Śląskiego.

Współrzędne geograficzne dla centrum miasta [4] wynoszą 49° 49′ 23″ szer. geogr. płn. i 19° 02′ 53″ dł. geogr. wsch..

Powierzchnia Bielska-Białej wynosi 124,51 km², w tym [5]:

Miasto stanowi 1,01% powierzchni województwa i 0,04 % powierzchni kraju [6].

Rozciągłość miasta w kierunku równoleżnikowym wynosi 13 km, a południkowym 17,5 km.

Bielsko-Biała graniczy:

Miasto znajduje się (w linii prostej) 31 km od granicy z Republiką Czeską [7] i 35 km od granicy ze Słowacją [8].

Ukształtowanie powierzchni Bielska-Białej jest dość zróżnicowane. W granicach administracyjnych miasta znajdują się tereny wyżynne (Pogórze Śląskie), jak i górskie (Beskid Śląski, Beskid Mały).

Centrum miasta [4] znajduje się na wysokości 313 m n.p.m. Najniższym punktem są Stawy Komorowickie znajdujące się na wysokości 262 m n.p.m., natomiast najwyższym szczyt liczącego 1117 m n.p.m. Klimczoka w Beskidzie Śląskim.

Pogórze Śląskie zbudowane jest z mało odpornych na denudację serii fliszowych z wkładkami wapieni i cieszynitów. Złożona struktura podłoża geologicznego ścięta jest przez równinę denudacyjną obniżającą się od 400-450 m n.p.m. u podnoża progu Beskidu Małego i Beskidu Śląskiego do 280-300 m n.p.m. na granicy Kotliny Oświęcimskiej. Powierzchnię pogórza pokrywają gliny, na których rozwinęły się zespoły gleb o średniej produkcyjności [2]. Dominują gleby brunatnoziemne. Na ograniczonych powierzchniach występują gleby płowe. Do niewielkich powierzchni ogranicza się zasięg gleb bielicowych, rozwiniętych na bezwęglanowych i bardzo przepuszczalnych zwietrzelinach. Gleby deluwialne, związane z łagodnie nachylonymi podnóżami stoków, występują w wielu obszarach, których łączna powierzchnia jest niewielka. Podobną cechą odznaczają się gleby aluwialne w dnach dolin [9].

Wyżynna część Bielska-Białej składa się z kilkudziesięciu wzgórz, porozdzielanych dolinami rzek i potoków, z których centralną jest dolina Białej. Najwyższymi bielskimi wzgórzami są Hałcnowska Góra (404 m n.p.m.), Cieńciałowa Kępa (390 m n.p.m.), Malowany Dworek (390 m n.p.m.) i Trzy Lipki (386 m n.p.m.).

Beskid Śląski zbudowany jest z masywnych piaskowców godulskich i istebniańskich. W części południowej góry zbudowane są z fliszu magurskiego. Występują tu złoża mineralne: piaskowce, wapienie i kruszywa naturalne. Duże znaczenie mają piaskowce godulskie, które występują tu w dwóch rodzajach: godulskie środkowe oraz godulskie dolne. Znajdują się tu również źródła wód mineralnych.

Beskid Mały zbudowany jest z płaszczowin: podśląskiej i śląskiej. Składa się w 95% z piaskowców godulskich. Geologicznie jest jednorodny z Beskidem Śląskim.

Pasma Beskidów rozdziela szeroka na 5 km Brama Wilkowicka łącząca Pogórze Śląskie z Kotliną Żywiecką.

W granicach administracyjnych miasta znajduje się 17 szczytów górskich:

Na południowo-zachodnich stokach Stołowa znajduje się Jaskinia w Stołowie, której korytarze liczą 21 m. W 2003 r. na stokach Stołowa odkryto również wejście do Jaskini Głębokiej w Stołowie. Odkrycie tej jaskini zostało uznane za jedno z największych osiągnięć speleologicznych ostatnich lat w Polsce. Z długością 554 m i głębokością 25 m jest jedną z największych jaskiń polskich Karpat fliszowych. Kilka mniejszych jaskiń znajduje się także w rejonie Klimczoka.

Główną rzeką przepływającą przez miasto jest Biała, prawy dopływ Wisły o długości 28,6 km. Od średniowiecza stanowi granicę Śląska i Małopolski. W roku 1457 stała się granicą państwową między Czechami a Polską, która była aż do 1772 r. Odtąd aż do 1918 r. odgraniczała Śląsk Austriacki od Galicji, a później województwo śląskie od krakowskiego. Funkcję graniczną straciła dopiero w 1951 r., kiedy połączono Bielsko i Białą Krakowską w jeden organizm.

Dopływami Białej są potoki, w dolinach których rozlokowały się wsie, a dziś dzielnice miasta:

Drugą ważną rzeką jest Wapienica, prawy dopływ Iłownicy o długości 20,6 km. Jej główne dopływy to Barbara, Rudawka i Żydowski Potok. Od 1895 r. Wapienica, prowadząca wody I klasy czystości stanowi główne ujęcie wody dla bielskich wodociągów.

W 1932 r. w górnym biegu Wapienicy, u ujścia Barbary zbudowano zaporę wodną im. I. Mościckiego, a w wyniku spiętrzenia wód rzeki powstało sztuczne jezioro Wielka Łąka, które służy wyłącznie jako ujęcie wody.

Inne rzeki i strumienie w Bielsku-Białej to:

Wiele, głównie w górskiej części miasta, jest także niewielkich, bezimiennych cieków wodnych.

Największym skupiskiem stawów w Bielsku-Białej są Stawy Komorowickie położone w północnej części Komorowic, nad rzeką Białą. Sąsiadują ze Stawami Bestwińskimi, położonymi w Gminie Bestwina.

Mniejszymi skupiskami stawów są Stawy Barkowskie i Stawy Nyczowe nad Kromparkiem, Stawy Hałcnowskie nd Słonnicą oraz grupa stawów nad Rudawką w zachodniej Wapienicy.

Klimat Bielska-Białej cechuje się dużym zróżnicowaniem, ponieważ obszar miasta znajduje się w obrębie dwóch dzielnic klimatycznych – podkarpackiej (pogórza) i karpackiej (gór). Klimat wykazuje wyraźną zależność od czynników cyrkulacyjnych. Wyraża się to m.in. dużą nieregularnością stanów pogody i znacznymi wahaniami temperatur w ciągu roku. Największy wpływ na kształtowanie się pogody w mieście wywierają masy powietrza znad Atlantyku [11].

Najczęściej występują wiatry zachodnie oraz południowo-zachodnie. W zimie częściej występują wiatry południowo-zachodnie i południowe, natomiast latem zachodnie i północno-zachodnie. Spory odsetek wiatrów południowych stanowią wiatry halne, obserwowane najczęściej zimą [11].

Największe zachmurzenie na terenie Bielska-Białej występuje w miesiącach od listopada do stycznia. Najmniejszym średnim zachmurzeniem oraz najczęstszym występowaniem dni słonecznych cechuje się koniec lata i początek jesieni [11].

Temperatura powietrza uwarunkowana jest przede wszystkim dopływem określonych mas powietrza, natomiast jej zróżnicowanie przestrzenne jest związane z rzeźbą terenu. Temperatura na obszarze miasta obniża się wraz ze wzrostem wysokości, stopniowo ku południu (średnio o 0,5°C na 100 m). Wartość średniej temperatury powietrza zmienia się w granicach od 4 (w partiach grzbietowych Beskidów) do ok. 8°C (w centrum). Najwyższe wartości średniej temperatury przypadają na lipiec (19°C), najmniejsze natomiast na styczeń (-3°C) [12]. Okres bezprzymrozkowy trwa na pogórzu średnio 175 dni, w górach o ponad miesiąc krócej [11].

Mgły występują średnio przez 40-50 dni w roku.

Największą ilość opadów deszczu przynoszą wiatry zachodnie, północno-zachodnie i północne, najmniejszą – południowe. Najwyższe miesięczne sumy opadów notuje się w czerwcu, najniższe w styczniu i lutym. Opady śniegu występują od listopada do kwietnia, przy czym największą liczbę dni z opadem śniegu notuje się w styczniu [11].

Pokrywa śnieżna jest bardzo zróżnicowana, ponieważ w granicach administracyjnych miasta znajdują się tereny górskie. Roczna liczba dni z pokrywą śnieżną waha się w granicach od około 70 dni w dzielnicach północnych do ponad 200 w szczytowych partiach Beskidów. Maksymalną grubość pokrywy śnieżnej zanotowano w Bielsku-Białej w latach 60. i wynosiła ona 55 cm [11].

Bielsko-Biała oficjalnie podzielone jest na 30 osiedli, które stanowią jednostki pomocnicze gminy. Osiedla te działają na postawie statutów przyjętych w drodze uchwały Nr LXVII/1093/2002 Rady Miejskiej w Bielsku-Białej z dnia 8 października 2002 r.

Powszechnie występuje również nieoficjalny podział na "dzielnice". Podział ten jest podziałem zwyczajowym, używanym przez mieszkańców miasta, podobnie jak nazwa dzielnica. Granicę między "dzielnicami" w większości przypominają granice historycznych części Bielska i Białej oraz wsi stopniowo włączanych w granica miasta. W ten sposób wyróżnia się:

Tereny zieleni miejskiej zajmują w Bielsku-Białej 272,6 ha, a tereny leśne około 2500 ha, stanowiąc odpowiednio ok. 2,21% oraz 20% ogólnej powierzchni miasta. Daje to w przeliczeniu na jednego mieszkańca 152 m² powierzchni terenów zielonych [13]. Zieleń urządzoną na terenie miasta stanowią przede wszystkim chronione zabytkowe założenia zieleni parkowej, cmentarnej i przykościelnej oraz zieleńce, parki, skwery i bulwary ogólnodostępne o charakterze rekreacyjnym i estetycznym. Na terenie Bielska-Białej występują również obszary zieleni towarzyszącej zabudowaniom, ogródkom działkowym i zieleni izolacyjnej wokół tras komunikacyjnych. Na terenie miasta istnieje 36 cmentarzy, z czego większość pochodzi z XIX w. i pierwszej połowy XX w. [13]

Ponadto w Bielsku-Białej znajduje się liczne parki dworskie, fabrykanckie i willowe, zlokalizowane w sąsiedztwie d. pałaców i XIX-wiecznych willi, z ciekawymi okazami drzew, często egzotycznymi [14]. W rejestrze zabytków znajduje się sześć tego typu parków [13].

Enklawę dzikiej przyrody w centrum Bielska-Białej stanowią cmentarze. Szczególne walory przyrodnicze posiadają jednak tylko dwa z nich [14]:

Występują na nich liczne drzewa o wymiarach pomnikowych, oplecione dodatkowo przez bluszcz. Nagrobki, mury i alejki obrośnięte są wieloma gatunkami roślin, a z rzadk odwiedzane nekropolie stanowią oazę dla licznych ptaków. Pojawiają się również ślady bytowania drobnych ssaków [14].

Udział obszarów chronionych w powierzchni Bielska-Białej wynosi 35,8 %. Daje to miastu trzecie, po Koszalinie i Kielcach, miejsce w Polsce [15].

Większość terenów górskich w granicach Bielska-Białej leży w obrębie dwóch parków krajobrazowych: Parku Krajobrazowego Beskidu Małego i Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego.

W granicach miasta znajduje się cztery zespoły przyrodniczo-krajobrazowe:

Dolina Wapienicy jest też pierwszym w Polsce miejscem, gdzie wprowadzono w życie ideę parku ekologicznego, czyli połączenia ochrony przyrody z edukacją ekologiczną opartą na jej bezpośrednim doświadczaniu i zaangażowaniu społecznym na jej rzecz [14].

W Bielsku-Białej ustanowiono dwa rezerwaty przyrody:

Ponadto istnieją dwa użytki ekologiczne [16]:

Bielsko-Biała posiada 62 pomniki przyrody [13], w tym:

Obecnie projektowane są w Bielsku-Białej kolejne obszary chronione [14]:

Bielsko-Biała należy do miast o stosunkowo dużym zanieczyszczeniu środowiska. W mieście emitowanych jest 2% zanieczyszczeń pyłowych i 1,7% zanieczyszczeń gazowych województwa śląskiego. Poziom zanieczyszczenia środowiska od 1991 r. stopniowo się zmniejsza [13].

Największy wpływ na zanieczyszczenie powietrza mają lokalne kotłownie CO używane w gospodarstwach domowych oraz MŚP spalające węgiel w celach grzewczych i technologicznych. Utrzymanie na obszarze Śródmieścia tradycyjnych rozwiązań z indywidualnymi kotłowniami węglowymi, koksowymi i gazowymi powoduje pogarszanie się stanu środowiska w tej części miasta i może być przyczyną przekraczania dopuszczalnych stężeń zanieczyszczeń powietrza, co grozi konsekwencjami w postaci negatywnego oddziaływania na ludzi i budowle, w szczególności na zabytki [13].

Źródłami zanieczyszczenia powietrza w Bielsku-Białej są również komunikacja samochodowa oraz energetyka, szczególnie niska emisja z lokalnych systemów grzewczych. Zanieczyszczenia wynikające z ruchu motoryzacyjnego koncentrują się w rejonach zwartej, wysokiej zabudowy miejskiej (w tzw. kanionach ulicznych). Istniejąca obecnie organizacja ruchu pojazdów samochodowych na terenie Bielska-Białej jest niekorzystna i sprzyja powstawaniu zjawiska smogu fotochemicznego [13].

Nie bez znaczenia jest także emisja pochodzenia energetycznego z obszarów sąsiednich (GOP, ROW, Zagłębie Ostrawsko-Karwińskie) oraz z procesów technologicznych realizowanych w zakładach przemysłowych [13].

Wody przepływających przez miasto rzek są silnie lub ponadnormatywnie zanieczyszczone szkodliwymi substancjami. Pomimo złej oceny jakości wód rzeki Białej, badania wykazały stopniową poprawę wskaźników fizykochemicznych. Podobnie wygląda sytuacja wód podziemnych. Najbardziej zagrożone zanieczyszczeniem są wody czwartorzędowego poziomu wodonośnego w dolinie Białej, Wapienicy i ich dopływów [13].

W 2007 r. liczba ludności Bielska-Białej wyniosła 175 690 osób, w tym 82 851 mężczyzn (47,16%) i 92 839 kobiet (52,84%) [17]. Na 100 mężczyzn przypada 112 kobiet [18]. Bielsko-Biała jest 22. największym miastem Polski według liczby ludności. Liczba ludności miasta stanowi 3,72% ludności województwa śląskiego. Gęstość zaludnienia wynosi 1417 os./km², a przyrost naturalny 1‰ [19]. Saldo migracji było w 2006 r. ujemne i wyniosło – 497 osób [20]. Liczba zawartych małżeństw wyniosła 1105, a rozwodów 421 [21].

Wiek produkcyjny osiągnęło 114 912 osób (65,41%), wiek poprodukcyjny 30 399 osób (17,30%), natomiast w wieku przedprodukcyjnym jest 30 379 mieszkańców miasta (17,29%) [23].

Stopa bezrobocia wynosi 5,4% [24] (4789 osób [25]). Spośród 65 359 osób zatrudnionych 41 866 (68,23%) pracuje w sektorze prywatnym, a 19 493 (31,77%) w sektorze publicznym [26].

Bielsko-Biała jest także centrum aglomeracji bielskiej zamieszkiwanej przez ok. 330 tys. osób, której uzupełnieniem jest Bielski Obszar Metropolitalny zamieszkiwany przez ponad 880 tys. osób.

Na przestrzeni lat liczba ludności Bielska-Białej wzrastała wraz z rozwojem przemysłu i przyłączaniem pobliskich miejscowości. Najwyższą liczbę ludności (184 421) miasto osiągnęło w 1991 r. Odtąd, podobnie jak całej Polsce, obserwuje się wyraźny spadek liczby ludności. Według prognoz GUS w 2020 r. Bielsko-Biała ma liczyć 163 tys., a w 2030 r. 145,2 tys. mieszkańców [27].

Zapisywana z dywizem nazwa Bielsko-Biała powstała przez zestawienie nazw Bielska i Białej (Krakowskiej), które w 1951 r. utworzyły jeden organizm miejski. Odmienia się oba człony (Bielska-Białej, Bielsku-Białej). Błędna jest dość popularna, głównie w mediach, odmiana "Bielsko-Białej".

Etymologia nazwy Bielsko najprawdopodobniej wywodzi się od rzeki Białej, której nazwa pochodzi od przymiotnika biały. Określał on ogólne wrażenie barwy wody – białej, czyli jasnej i czystej [28]. Niektórzy badacze nazwę miasta wiążą również z bieleniem płótna [29], co jest jednak wątpliwe ze względu na to, że w XIII w. Bielsko nie było jeszcze ośrodkiem tkackim ani sukienniczym. Od rzeki zapożyczyła nazwę także osada, a następnie miasto Biała. Nazwa Bielsko została utworzona za pomocą przyrostka –sko, natomiast Biała ponowiona z nazwy rzeki.

Po raz pierwszy łacińska nazwa "Bielici", którą często utożsamia się z Bielskiem pojawiła się w dokumencie biskupa wrocławskiego z 1284 r. [30]. Najwcześniejsze zapisy nazwy Bielska w postaci zniemczonej można czytać jako Bielica: zu Bilitz (1312), Belicz (1420). Później pojawiły się również nazwy słowiańskie: w Bilsku (1420), na Bielsku (1465), miasta Byelska (1525), in oppido Bilsko (1652) [28]. Od XIX w. występowała już tylko jedna nazwa niemiecka – Bielitz i jedna czeska – Bílsko. W języku polskim natomiast istniały liczne oboczności: jeszcze na początku XX w. na równi z Bielsko występowały Bielsk, Bilsko i Bilsk [31]. Ostatecznie nazwa Bielsko została uregulowana dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym. Procesowi latynizacji ani germanizacji nie uległa polska nazwa Białej – niem., łac. Biala, czes. Bělá. W XX w. wykształciły się niestosowane wcześniej obcojęzyczne nazwy Bielska-Białej, m. in. japońskie ビェルスコ＝ビャワ (Byerusoko-Byawa), śląskie Bjelsko-Bjouo i łotewskie Beļsko-Bjala.

Bielsko-Biała formalnie powstało w styczniu 1951 roku, lecz historia miast, które były jego fundamentami jest o wiele dłuższa. Starszą częścią "dwumiasta" jest śląskie Bielsko powstałe w końcu XIII wieku. Od XVI w. miasto rozwijało się jako ośrodek handlu, sukiennictwa i ceramiki, a także jako stolica państwa stanowego, przekształconego później w księstwo. Małopolska Biała natomiast powstała ok. 1560 r. jako osada tkaczy. Na początku XIX w. zaczął się tu rozwijać przemysł, a już na przełomie XIX i XX stulecia okręg bielsko-bialski był jednym z największych ośrodków przemysłowych w Austro-Węgier. Wtedy też rozpoczął się proces zrastania dwóch organizmów zakończony w 1951 r. połączeniem ich w jedno miasto Bielsko-Biała. Przez wieki charakterystyczną cechą dwumiasta była również wielonarodowość (Polacy, Niemcy i Żydzi) oraz różnorodność religijna (katolicy, protestanci i żydzi), przerwane II wojną światową. W okresie powojennym Bielsko-Biała wciąż rozwijało się, w latach 1975-1998 jako stolica województwa bielskiego, aby stać się dziś jednym z najbardziej prężnych gospodarczo miast Polski, a także ważnym ośrodkiem kulturalnym, turystycznym i akademickim.

Symbole Bielska-Białej: herb, flagę, logo i hejnał oraz ich wygląd oficjalnie ustanowiono czterema uchwałami rady miejskiej z 7 grudnia 2004 r.

Choć historia Bielska-Białej sięga XIII wieku, większość zabytków pochodzi z XIX stulecia, kiedy miasto, wtedy jeszcze podzielone formalnie na dwa organizmy, stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym i znacznie się rozrosło. Obiekty zabytkowe są różnorodne stylowo, przy czym dominują formy historyzmu – neogotyk, neorenesans, neobarok i eklektyzm – a w mniejszym stopniu również klasycyzm oraz secesja. W dwudziestoleciu międzywojennym powstały liczne budowle modernistyczne, a w okresie powojennym socrealistyczne. Pozostałe style architektoniczne reprezentują przede wszystkim budowle sakralne.

Zabytkowe zespoły architektoniczne i urbanistyczne

Zamki, pałace i dwory

Kościoły

Kamienice, wille i obiekty użyteczności publicznej

Architektura przemysłowa

Cmentarze

W Bielsku-Białej znajdują się dwa punkty informacji turystycznej:

Na obszarze miasta znajduje się również kilkanaście punktów Systemu informacji turystycznej Bielska-Białej i powiatu bielskiego (SiTBB), rozlokowanych w ważniejszych punktach miasta.

W rejonie Bielska-Białej znajduje się bardzo gęsta sieć szlaków turystycznych. Prowadzą one na wszystkie szczyty górskie w mieście i okolicach. Łącznie jest ich 17.

Dotarcie w góry umożliwia również wybudowana w 1953 r., gruntownie zmodernizowana na przełomie lat 1993/94 jedna z najnowocześniejszych kolei linowych w Polsce, która w swoich gondolach wwozi turystów z Olszówki na wysokość 960 m n.p.m. tuż pod szczytem Szyndzielni.

Ponadto w granicach Bielska-Białej przebiegają dwa nizinne szlaki turystyczne: zielony Szlak 700-lecia Bielska i żółty Szlak Najazdu Szwedzkiego.

Przez Bielsko-Białą przebiega Międzynarodowa Trasa Rowerowa Greenways Kraków – Morawy – Wiedeń. Na terenie miasta biegnie on przez wzgórze Trzy Lipki, Stare Bielsko i Wapienicę.

Ponadto w ostatnich latach powstały w Bielsku-Białej (głównie w dzielnicach południowych – Kamienica, Olszówka, Mikuszowice, Leszczyny, Wapienica) liczne ścieżki rowerowe, biegnące najczęściej wzdłuż głównych dróg.

Bielsko-Biała leży na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Bielskie obiekty leżące na Szlaku to: Dworzec Główny PKP oraz Muzeum Techniki i Włókiennictwa.

Bielsko-Biała posiada rozbudowaną bazę noclegową, na którą składają się hotele, pensjonaty, schroniska turystyczne i kwatery prywatne.

W południowej części miasta (Mikuszowice) usytuowany jest nowoczesny, czterogwiazdkowy Parkhotel Vienna, wyposażony m.in. w 110 pokoi (w tym apartamenty), cztery sale konferencyjne, salę balową i "kawiarnię wiedeńską".

W centrum miasta znajduje się liczący 115 lat, trzygwiazdkowy hotel President (w latach 1893 - 1922 nosił nazwę Dwór Cesarski niem. Kaiserhof) położony w neorenesansowym gmachu przy ul. 3 Maja 12.

Inne trzygwiazdkowe obiekty w mieście to: hotel Magura na Leszczynach i Papuga Park Hotel w Wapienicy. W budowie jest Qubus Hotel w Galerii Sfera.

Ponadto w Bielsku-Białej znajduje się kilkanaście hoteli niższej klasy (ZIAD, Olimp, Elektron, Beskid, Folwark, OW Transportowiec i inne), schronisko młodzieżowe Bolek i Lolek, kilka pensjonatów, cztery kempingi (Pod Dębowcem, Ondraszek, Polana, Wapienica) i schroniska górskie na szczytach Beskidu Śląskiego (Klimczok, Szyndzielnia, Dębowiec i inne).

Najważniejszym z bielskich muzeów jest Muzeum w Bielsku-Białej, którego siedziba mieści się na Zamku książąt Sułkowskich. Utworzone w 1945 r. jest kontynuatorem muzeów miejskich w Białej (1904 r.) i Bielsku (1906 r.). Ekspozycja obejmuje: XIX-wieczną reprezentacyjną klatkę schodową, salę militariów i sztuki myśliwskiej, wystawę sztuki polskiej i europejskiej od XIV do XVII wieku, salon muzyczny, salon biedermeierowski, galerię malarstwa polskiego i europejskiego od XIX do XX wieku, galerię współczesnej sztuki regionu wystawę prezentującą dzieje zamku, Bielska, Białej i okolic, wystawę etnograficzną, wystawę grafiki przełomu XIX i XX wieku oraz wystawę malarstwa portretowego od roku 1800 do lat trzydziestych XX wieku.

Muzeum w Bielsku-Białej posiada oddział - Muzeum Techniki i Włókiennictwa (utworzone w 1979 r. w celu udokumentowania przemysłowych tradycji miasta, zajmuje d. fabrykę Büttnerów) oraz dwie ekspozycje zewnętrzne - Willa Juliana Fałata w Bystrej (muzeum biograficzno-artystyczne malarza) oraz Dom Tkacza (mieści się w drewnianym budynku przy ul. Sobieskiego i prezentuje wygląd domu i warsztatu sukienniczego).

Ponadto w Bielsku-Białej znajdują się dwa muzea prywatne - Muzeum Literatury im. Władysława Reymonta (znajduje się tutaj kolekcja ręcznie przepisywanych i ilustrowanych przez Tadeusza Modrzejewskiego dzieł Reymonta i Mickiewicza) oraz Dom Przyrodnika im. E. i St. Forysiów (jeden z najlepszych w Polsce zbiorów motyli i chrząszczy - ponad 20 tysięcy owadów z całego świata oraz fauna z terenów Podbeskidzia - około 450 egzemplarzy wypreparowanych ptaków i ssaków).

Jedynym teatrem dramatycznym w Bielsku-Białej jest Teatr Polski, usytuowany w klasycystyczno-palladiańskim gmachu (w 2008 r. gruntownie zmodernizowany) przy ul. 1 Maja. Teatr Polski powstał w 1890 r. jako Teatr Miejski w Bielsku i od początku swego istnienia uważany był za jedną z najbardziej renomowanych tego typu placówek w Polsce.

Drugim z bielskich teatrów jest Teatr Lalek Banialuka utworzony przez Jerzego Zitzmana i Zenobiusza Wolskiego w 1947 r. Jest to jeden z najbardziej znanych teatrów lalkowych w Polsce, który brał już udział w wielu prestiżowych festiwalach na świecie. Od 1966 r. Banialuka jest organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Lalkarskiej, jednego z najważniejszych na świecie przeglądów lalek.

Ponadto w budowie jest 10-salowe Cinema City w centrum handlowo-rozrywkowym Gemini Park;

Na Starym Mieście:

Największą bielską biblioteką jest Książnica Beskidzka (pełni funkcję biblioteki miejskiej i powiatowej), która w swoich zbiorach ma ponad 700 tys. książek oraz materiały multimedialne. Książnica Beskidzka posiada 17 filii na terenie miasta.

Ponadto w Bielsku-Białej znajdują się: Biblioteka Główna Lekarska, Wojewódzka Biblioteka Pedagogiczna, Biblioteka Główna Akademii Techniczno-Humanistycznej oraz Biblioteka Instytutu Teologicznego.

Bielska Orkiestra Kameralna, mająca charakter orkiestry symfonicznej powstałą w 1982 r. Koncertuje w Bielskim Centrum Kultury oraz w obiektach sakralnych na terenie miasta. BOK wykonuje bardzo zróżnicowany repertuar od muzyki baroku po muzykę współczesną, a nawet rozrywkową. Bielska Orkiestra Kameralna bierze udział w wielu festiwalach na terenie miasta (Festiwal Kompozytorów Polskich, Festiwal Muzyki Sakralnej i inne). Z orkiestrą współpracują liczne chóry, m.in. Bielski Chór Kameralny i Chór Filharmonii Śląskiej.

W Bielsku-Białej swoją siedzibę mają stacje radiowe, lokalna prasa, telewizje oraz media internetowe.

W Bielsku-Białej działają 3 wyższe uczelnie publiczne oraz 6 niepublicznych.

W Bielsku-Białej znajdują się:

Bielsko i Biała od średniowiecza były ważnym ośrodkiem gospodarczym (najpierw rzemieślniczo-handlowym, później przemysłowym. Aż do lat 90. XX wieku dominującą gałęzią bielskiego przemysłu było włókiennictwo. W drugiej połowie XIX wieku Bielsko wraz z Białą było jednym z trzech największych ośrodków przemysłowych Austro-Węgier. Trend ten utrzymywał się także w okresie międzywojennym i po 1945 r. Upadek komunizmu doprowadził do upadku wielu zakładów na początku lat 90. i dopiero wejście Polski do UE oraz ogólny wzrost gospodarczy po 2004 r. przyczyniły się do ponownego rozwoju handlu, przemysłu i usług.

Dziś Bielsko-Biała jest jednym z najlepiej rozwiniętych gospodarczo miast Polski, bezrobocie wynosi 5,2%, a według rankingu magazynu Forbes jest drugim najatrakcyjniejszym dla biznesu miastem w kraju.

Bielsko-Biała jest głównym miastem Bielskiego Okręgu Przemysłowego - jednego z jedenastu okręgów przemysłowych Polski, obejmującego obszar od Cieszyna po Andrychów. W okręgu rozwija się głównie przemysł maszynowy, samochodowy, włókienniczy, metalurgiczny, oraz spożywczy.

Zakłady przemysłowe w mieście koncentrują się nad rzeką Białą, w Wapienicy, Komorowicach oraz w rejonie ul. Komorowickiej i Piekarskiej.

Na terenie Bielska-Białej znajdują się cztery obszary Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, na których zainwestowało ponad 150 firm, stwarzając blisko 32 tys. miejsc pracy[35]:

Bielski Park Przemysłowy i Usługowy powstał w 2005 r. w Wapienicy, w sąsiedztwie Specjalnej Strefy Ekonomicznej i drogi ekspresowej S1 i ma powierzcnię 5,17 ha[potrzebne źródło].

Wiodącym inwestorem na terenie Parku jest koncern Hutchinson Poland (przemysł motoryzacyjny).

W 2006 r. w sąsiedztwie zakładu powstał Beskidzki Inkubator Technologiczny, na terenie którego znajduje się Centrum Szkoleniowo-Konferencyjne oraz powierzchnie biurowe. Inkubator, który wybudowała Agencja Rozwoju Regionalnego, ma na celu rozwój przesiębiorczości i wdrażanie nowych technologii. Również na terenie niedokończonego budynku na ul.Karpackiej ma powstać nowoczesny biurowiec.

Bielsko-Biała jest ważnym ośrodkiem handlowo-usługowym w Polsce południowej.

Największe centrum handlowe w Bielsku-Białej to Sfera. W kompleksie położonym przy ul. Mostowej (w miejscu d. fabryki włókienniczej), na powierzchni 45 tys. m², znajduje się ponad 130 sklepów, hipermarket Carrefour, 7-salowy Kinoplex, klub "Klimat", galeria sztuki "Fraktal" oraz liczne punkty usługowe i gastronomiczne. CHR Sfera jest również miejscem wielu imprez kulturalnych. W 2009 r. dzisiejsza Sfera zostanie połączona z nowo budowanym kompleksem Sfera 2.

Drugą galerią handlową w Bielsku-Białej jest centrum handlowe Sarni Stok, położone przy drodze wyjazdowej w kierunku Katowic. Największe sklepy w liczącym 35 tys. m² centrum to: Carrefour i Media Markt[36].

W budowie jest również centrum handlowe Gemini Park o powierzchni 35 tys. m²[37]. Otwarcie, położonej w dzielnicy Leszczyny, przy ul. Leszczyńskiej, galerii handlowej, w której znajdą się m.in. hipermarket Real, 100 sklepów i 10-salowe Cinema City nastąpi wiosną 2009 r.

Na drugą połowę 2009 r. planowane jest otwarcie parku handlowego Koniczynka na ul.Warszawskiej (naprzeciw Pasażu Tesco). Powierzchnia obiektu wyniesie 26 tys. m²[38]. Nie będzie tu hipermarketu spożywczego, za to kilkadziesiąt średniej wielkości sklepów i infrastruktura rekreacyjna.

We wrześniu 2008 r. został otwarty Pasaż Tesco – galeria handlowa, która powstała w ramach rozbudowy dotychczasowego hipermarketu przy ul. Warszawskiej.

W planach jest ponadto budowa mieszkań i pasażu handlowego na miejscu browaru przy ul.Cieszyńskiej/Browarnej.

W rejonie rzeki Białej i pl. Wojska Polskiego znajdują się: DH Klimczok (w latach 80. największy dom handlowy w Polsce), DH Wokulski oraz kompleks "Finex" (we wnętrzach d. fabryki włókienniczej).

W Bielsku-Białej znajduje się osiem hipermarketów: Tesco, dwa Carrefoury, Auchan, Macro Cash and Carry i Kaufland oraz budowlane - Castorama, Specjalista i Leroy Merlin.

Poza wielkimi hipermarketami i centrami handlowymi w Bielsku-Białej znajduje się wiele supermarketów i mniejszych sklepów.

Głównym pasażem handlowym miasta jest ul. 11 listopada. Przy niej istnieje większość ekskluzywnych (i nie tylko) sklepów, restauracji itp. Największe sklepy przy "deptaku" to: DH Oscar, CH Biała oraz pasaż "Pod Orłem" (w d. hotelu "Pod Orłem").

Na terenie miasta istnieją również dwa targowiska - przy ul. Sikorskiego (Górne Przedmieście) oraz przy ul. Broniewskiego (Osiedle Grunwaldzkie).

Największą imprezą targową w Bielsku-Białej są Międzynarodowe Energetyczne Targi Bielskie ENERGETAB, największe w Polsce targi elektroenergetyczne - zawsze we wrześniu.

Inne ważniejsze bielskie targi to: Targi Budownictwa "Twój Dom" oraz Bielskie Targi Edukacyjne.

Największym organizatorem imprez targowych na terenie Bielska-Białej i Podbeskidzia jest Biuro Promocji i Wystaw "Astra".

Najbardziej znane kluby piłkarskie w Bielsku-Białej to[potrzebne źródło]:

Ponadto w mieście istnieją lokalne kluby: Zapora Wapienica oraz Rekord Bielsko-Biała (głównie halowa piłka nożna).

Podbeskidzie Bielsko-Biała i BKS Stal Bielsko-Biała prowadzą również sekcje młodzieżowej piłki nożnej oraz Szkoły Mistrzostwa Sportowego.

W sierpniu 2008 r. Bielsko-Biała zostało oficjalnie zgłoszone do UEFA jako jeden z kandydatów do organizowania bazy treningowej na EURO 2012. Treningi jednej z ekip występujących na Mistrzostwach Europy miałyby się odbywać na Stadionie Miejskim.

Mocną stroną bielskiego sportu od lat jest piłka siatkowa[potrzebne źródło].

Najbardziej utytułowanym klubem jest żeńska drużyna BKS Stal Bielsko-Biała (siedem razy zdobyła Mistrzostwo Polski, i siedem razy również Puchar Polski). Cztery zawodniczki grają w Reprezentacji Polski.

Nie można również pominąć sukcesów młodych siatkarek z klubu MKS Pro Bielsko-Biała, które z powodzeniem występują na drugoligowych parkietach.

Ponadto istnieje męska drużyna BBTS Siatkarz-Original Bielsko-Biała, która występuje w I lidze.

W Bielsku-Białej istnieje również Aeroklub Bielsko-Bialski, którego siedziba mieści się na aleksandrowickim lotnisku. Aeroklub posiada cztery sekcje:

Jeden z członków aeroklubu, Sebastian Kawa, zdobył w 2007 r. Mistrzostwo Świata w wyścigach szybowcowych[39]

Kolarstwo

Bielsko-Biała dziesięciokrotnie gościło prestiżowy wyścig kolarski Tour de Pologne, oraz jednokrotnie w 1990 Wyścig Pokoju.

Żeglarstwo

Bielsko-Biała jest również ważnym w południowej Polsce ośrodkiem żeglarskim[40]. Swoją siedzibę ma tu Beskidzki Okręgowy Związek Żeglarski. W mieście działają również kluby żeglarskie, z których największe to: Yacht Klub Polski Bielsko oraz Klub Żeglarski "Halny" a bielscy żeglarze uzyskują świetne wyniki w klasie "Micro"[41].

Judo

Spore osiągnięcia sportowe mają na swoim koncie judoczki i judowcy Gwardii Bielsko-Biała[39].

Motoryzacja

Spore sukcesy odnoszą również rajdowcy z Beskidzkiego Klubu Motorowego[39].

W Bielsku-Białej znajdują się dwa pełnowymiarowe stadiony: Stadion Miejski przy ul. Żywieckiej na którym gra BKS Stal Bielsko-Biała, oraz pierwszoligowe Podbeskidzia i Stadion "Na Górce" przy ul. Młyńskiej należący do przedwojennego klubu BBTS Bielsko-Biała (dziś tylko młodzieżowa piłka nożna).

Swoje obiekty posiadają również Zapora (przy ul. Jaworzańskiej) i Rekord (przy ul. Startowej). Podbeskidzie posiada również niewielki stadion w Komorowicach, należący niegdyś do klubu DKS Komorowice.

Miłośnicy białego szaleństwa mogą skorzystać z nartostrady prowadzącej z Klimczoka przez Szyndzielnię na Dębowiec i do dolnej stacji kolei gondolowej, na stokach tych gór przeważnie od końca listopada do początku kwietnia działają wyciągi talerzykowe.

Świetne warunki do uprawiania narciarstwa biegowego panują na grzbietach Hrobaczej Łąki, Gaików i Magurki Wilkowickiej (Beskid Mały), a także Szyndzielni, Klimczoka oraz Błatniej (Beskid Śląski).[potrzebne źródło]

Obecnie planowana jest budowa ośrodka narciarskiego na Szyndzielni, z połączeniem jej kolejami krzesełkowymi ze Szczyrkiem oraz Brenną[42].

W Bielsku-Białej nie brakuje terenów rekreacyjnych[potrzebne źródło]. Najpopularniejsze z nich to Błonia i Bulwary Straceńskie[potrzebne źródło].

Błonia położone są w południowej części miasta (Mikuszowice Śląskie), w sąsiedztwie Cygańskiego Lasu i Akademii Techniczno-Humanistycznej. Na Błoniach znajduje się plac zabaw dla dzieci, miasteczko ruchu drogowego, skatepark, linarium, punkty gastronomiczne, boiska sportowe oraz amfiteatr. W pobliżu istnieje camping i hotel "Błonie". Błonia są również punktem wyjścia wielu szlaków górskich.

Bulwary Straceńskie, zwane również Bulwarami Młodości położone są w dzielnicy Leszczyny, wzdłuż potoku Straconka.

Aż do 1945 r. Bielsko i Biała były istną mozaiką narodowościową i religijną: Polacy zazwyczaj byli wyznania katolickiego, a Niemcy ewangelickiego. Wyjątkiem była wieś Stare Bielsko w której mieszkało stosunkowo dużo Niemców-katolików. Sporą grupę ludności stanowili również Żydzi. Po II wojnie światowej władze ostro zwalczały religię, jednakże wieloreligijność do dzisiaj jest charakterystyczną cechą miasta.

Bielsko-Biała jest stolicą rzymskokatolickiej diecezji bielsko-żywieckiej. Na obszarze Bielska-Białej funkcjonują cztery dekanaty Kościoła rzymskokatolickiego, które obejmują 22 parafie. W Bielsku-Białej działa również parafia Kościoła polskokatolickiego.

Miasto jest stolicą diecezji cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Kościół ten obejmuje obejmuje trzy parafie. W mieście działalność duszpasterską prowadzą także inne kościoły protestanckie. Należą do nich zbory Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego, Kościoła Chrześcijan Baptystów, Kościoła Zielonoświątkowego, Kościoła Wolnych Chrześcijan, Chrześcijańskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, Kościoła Chrześcijan Dnia Sobotniego i Zborów Bożych Chrześcijan Dnia Siódmego.

W Bielsku-Białej znajdują się także: Gmina Wyznaniowa Żydowska, trzy ośrodki buddyjskie, jeden ośrodek Związku Garuda (religia bon) a także zbory Świeckiego Ruchu Misyjnego "Epifania" oraz Świadków Jehowy.

Prezydent Miasta Bielska-Białej jest organem wykonawczym gminy. Urząd ten utworzono w 1951 r. po połączeniu Bielska i Białej.

Od 2002 r. funkcję prezydenta miasta pełni Jacek Krywult, który w 2006 głosami 68% mieszkańców został wybrany na II kadencję.

Przewodniczącym Rady Miejskiej jest Jarosław Klimaszewski, a w jej skład wchodzi 26 radnych wybieranych na 4-letnią kadencję.

Przynależność partyjna radnych:

Okręg wyborczy Bielsko-Biała składa się z miasta na prawach powiatu Bielska-Białej i powiatów bielskiego, cieszyńskiego, pszczyńskiego i żywieckiego. W wyborach do Sejmu nosi numer 27, a w wyborach do Senatu numer 26. Wybiera się w nim 9 posłów i 2 senatorów.

Bielsko-Biała jest ważnym węzłem kolejowym w Polsce południowej. Miasto posiada połączenia z większością większych miast w Polsce. Przez miasto przebiegają linie kolejowe:

Na terenie miasta znajduje się dwanaście stacji kolejowych, jednak większość połączeń obsługuje dworzec Bielsko-Biała Główna, położony na Dolnym Przedmieściu (ul. Warszawska).

Przez Bielsko-Białą przechodzą drogi:

Do głównych ulic Bielska-Białej należą: ul. 3 Maja, ul. Zamkowa, ul. Partyzantów, ul. Bystrzańska, ul. Krakowska, ul. Żywiecka, ul. Piastowska, ul. Cieszyńska, ul. Piłsudskiego, ul. Stojałowskiego i ul. Komorowicka.

Rolę "deptaka" - głównej ulicy handlowej miasta - spełnia wytyczona w XVIII w. ulica 11 Listopada.

Do ciekawostek należy dodać, że jedną z najdłuższych ulic miasta jest ulica Jana III Sobieskiego. Jak głosi legenda jechał nią sam patron, udając się na "Odsiecz wiedeńską".

Bielsko-Biała posiada Śródmiejską Obwodnicę Zachodnią (obwodnica zachodnia). Tutaj znajduje się też jedno z większych skrzyżowań w południowej Polsce - Hulanka.

System komunikacji miejskiej w Bielsku-Białej istnieje od 1895 roku. W latach 1895-1971 wchodziła w jego skład sieć tramwajowa, a od 1927 roku także autobusowa, obecnie jedyna. Prowadzona jest przez dwóch przewoźników - MZK Bielsko-Biała (47 linii) i PKM Czechowice-Dziedzice (2 linie) oraz podwykonawcę - Sanbus.

Poza granicami administracyjnymi Bielska-Białej, autobusy komunikacji miejskiej kursują do sąsiednich miejscowości: Bestwiny, Bystrej, Czechowic-Dziedzic, Janowic, Mazańcowic i Międzyrzecza Górnego.

Bielsko-Biała posiada cywilne lotnisko sportowe w Aleksandrowicach z 660-metrową trawiastą drogą startową. W budowie jest Lotnisko Bielsko-Biała Kaniów z 700-metrową betonową drogą startową[potrzebne źródło].

Bielsko-Biała ma dostęp do trzech międzynarodowych lotnisk w odległości do 100 km: